|
Afleiding & concentratie in het verkeer
Laat u niet afleiden
Tegenwoordig valt er in een auto veel apparatuur te bedienen. De autoradio op een andere zender zetten, een cd’tje wisselen, bellen met het mobieltje, een adres intoetsen in het navigatiesysteem, et cetera. Maar al deze technologie leidt de aandacht af van de weg en dat kan leiden tot gevaarlijke situaties. Om die reden vragen onder meer de politie, Veilig Verkeer Nederland en het ministerie van Verkeer & Waterstaat aandacht voor afleiding in het verkeer.
Geschat wordt dat in Nederland jaarlijks zo’n drie miljard kilometers mobiel bellend worden afgelegd.
Onderzoek wijst uit dat de kans op een ongeluk bij mobiel bellen viermaal hoger is dan wanneer de bestuurder geen mobiele telefoon gebruikt. In een studie uit 2005 schat de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid in dat jaarlijks bijna 600 slachtoffers (ziekenhuisgewonden en doden) minder zullen vallen als tijdens het rijden ‘de hoorn op de haak’ blijft liggen.
Om automobilisten - maar ook bromfietsers en scooterrijders - bewust van de afleidingen te maken, is de campagne Afleiding gestart. Deze actie loopt tot en met oktober. In deze nieuwsbrief gaan we wat dieper in op handheld bellen.
Wat is het verbod op handheld bellen?
Sinds acht jaar is het wettelijk verboden voor degene die een motorvoertuig bestuurd (dit kan bijvoorbeeld ook een snorfiets of invalidenvoertuig zijn) een mobiele telefoon vast te houden. Hij of zij hoeft dus niet eens daadwerkelijk te bellen. Een gsm tussen nek en schouder klemmen valt in dit geval ook onder ‘vasthouden’. Hiervoor wordt een bekeuring van 160 euro uitgedeeld. Het boetebedrag voor handheld bellen op de brommer is 110 euro.
In 2009 werden in Nederland 136.000 bonnen geschreven voor handheld bellen.
Hoe beïnvloedt de telefoon het rijgedrag?
Telefoneren - of nog erger sms’en - vraagt veel aandacht. De beller moet de aandacht verdelen over de weg en het gesprek. Dit leidt tot tragere reacties. Zo remmen bellende automobilisten later dan anderen. Er is minder controle over het voertuig. Koers houden, ritsen of afslaan is moeilijker met de ene hand om het mobieltje en de andere aan het stuur (en de versnellingspook). Bellers hebben door de afleiding minder zicht op en aandacht voor verkeersborden. Gemiddeld mist men vier van de tien borden die langs de weg staan. Ook schommelt de snelheid, wat weer kan leiden tot gevaarlijke situaties.
Wie door bijvoorbeeld het bellen of het bedienen van het navigatiesysteem gaat slingeren of ongemerkt van rijbaan wisselt, kan een proces-verbaal verwachten op grond van artikel 5 uit de Wegenverkeerswet. De maximumstraf hierbij is twee maanden celstraf of een boete van 2.250 euro. Tevens kan een rechter iemand de rijbevoegdheid voor maximaal twee jaar ontzeggen.
Afleiding -concentratie
Waarom is afleiding zo gevaarlijk?
Bij bijna 80% van de ongevallen en 65% van de bijna-ongevallen speelt enige vorm van onoplettendheid en afleiding in de drie seconden voorafgaand aan het (bijna-)ongeval een rol. De aandacht voor de rijtaak kan verslappen doordat:
- de bestuurder andere dingen doet, zoals mobiel telefoneren, afstemmen van de radio, luisteren naar de radio, een gesprek voeren met een passagier of eten tijdens het rijden (zie uitleg verderop in het artikel)
- de aandacht weggetrokken wordt door iets in of buiten de auto, zoals een ongeval op de andere rijbaan, een opvallend persoon op het trottoir, een opvallend billboard langs de weg of een wesp in de auto rijden (zie uitleg verderop in het artikel)
- de bestuurder aan andere zaken denkt of aan het dagdromen is, zonder specifieke invloed van buitenaf en zonder dat er vermoeidheid in het spel is. In dat geval wordt er gesproken van concentratieverlies rijden (zie uitleg verderop in het artikel)
Wanneer automobilisten er tijdens het rijden hun gedachten er niet bij hebben wordt hun reactietijd bijvoorbeeld langer, nemen zij de omgeving minder goed waar, en remmen zij later en harder. Deze effecten treden ook op bij mobiel telefoneren tijdens het rijden. Bovendien blijken mobiel bellende automobilisten zich minder goed aan te passen aan de medeweggebruikers en aan gevaarlijke omstandigheden zoals gladheid. Het effect van reclameborden langs de weg is nog niet goed onderzocht, maar ook deze komen de aandacht voor de rijtaak niet ten goede.
Mobiel bellen in de auto en op de fiets
Hoe gevaarlijk is telefoneren tijdens het rijden?
Veel automobilisten gebruiken onderweg een mobiele telefoon en lopen daarmee een verhoogde kans op een verkeersongeval. Automobilisten worden 'fysiek' afgeleid doordat zij tegelijkertijd zowel de telefoon als het voertuig moeten bedienen. Het grootste gevaar vormt echter de 'cognitieve' afleiding: bestuurders moeten hun aandacht verdelen over het telefoongesprek en het autorijden. Om die reden heeft handsfree bellen géén significant voordeel boven handheld bellen. Onderzoek heeft aangetoond dat bestuurders die mobiel bellen tijdens het rijden, naar schatting een factor 2 tot 9 hoger ongevalsrisico hebben dan bestuurders die dat niet doen.
Welke maatregelen zijn mogelijk?
Een van de meest toegepaste wettelijke maatregelen tegen telefoongebruik in een voertuig, is het verbod op het handheld gebruik van telefoons. In Nederland geldt dit verbod sinds april 2002. Het (zelfgerapporteerd) gebruik van de telefoon, zowel handheld als handsfree neemt de laatste jaren echter eerder toe dan af. Volgens gegevens van het CJIB zijn er in 2009 135.000 bekeuringen uitgedeeld voor het handheld telefoneren in de auto.
Is mobiel bellen gevaarlijker dan het praten met passagiers?
Een van de meest gebruikte argumenten tegen een verbod op mobiel bellen dat een gesprek via de mobiele telefoon niet verschilt van een gesprek met een passagier. Echter, het grote verschil is dat een passagier is zich bewust van de rijsituatie, waardoor de complexiteit en het tempo van het gesprek vaak wordt aangepast. Een gesprekspartner via de telefoon is zich niet bewust van de verkeerssituatie en kan daar dus ook geen rekening mee houden.
Fietser en voetgangers
Ook veel fietsers en voetgangers maken gebruik van mobiele telefoons en andere apparatuur tijdens het fietsen en lopen. In een recente vragenlijststudie van de SWOV geeft ongeveer 3% van de fietsers aan bij (bijna) elke rit zelf te bellen of gebeld te worden. Eveneens 3% zegt tijdens (bijna) elke rit een sms te lezen of te versturen en 15% zegt (bijna) elke rit naar muziek te luisteren. Over het gebruik door voetgangers is geen kwantitatieve informatie beschikbaar. Onderzoek wijst uit dat apparatuurgebruik tijdens lopen en fietsen een verhoogd ongevalsrisico geeft. Voetgangers en fietsers compenseren onvoldoende voor de afleiding die het gebruik van apparatuur met zich meebrengt. Bij voetgangers blijkt dat vooral uit gevaarlijker oversteekgedrag. Uit de vragenlijststudie onder fietsers blijkt dat het gebruik van apparatuur het risico op een ongeval met ongeveer een factor 1,4 verhoogt.
Reclame en voorlichtingsborden
Hoe gevaarlijk zijn reclame- en voorlichtingsborden langs de weg?
Reclame-uitingen en voorlichting langs de weg zijn bedoeld om de aandacht van automobilisten te trekken, waardoor zij mogelijk minder aandacht hebben voor de actuele verkeerssituatie. Weliswaar zijn voorlichtingsborden langs de weg bedoeld om de verkeersveiligheid te vergroten, toch zouden deze net als reclameborden de aandacht van de bestuurder kunnen afleiden en tot meer ongevallen kunnen leiden.
Er is echter weinig bekend over de relatie tussen reclame- en voorlichtingsborden en verkeersongevallen. Wel is bekend dat vooral reclameborden met bewegende onderdelen de aandacht trekken, en ook trekken borden op wegniveau meer aandacht dan reclame-uitingen op (grote) hoogte. Studies wijzen ook uit dat reclame- en voorlichtingsborden beter niet op drukke punten geplaatst kunnen worden en dat voorkomen moet worden dat ze op verkeersborden of andere verkeersaanduidingen lijken.
Welke richtlijnen zijn er om reclame- en voorlichtingsborden te plaatsen?
Voor rijkswegen zijn de richtlijnen voor plaatsing van reclame- en voorlichtingsborden duidelijk: het niet toegestaan om reclame-uitingen dicht bij rijkswegen te plaatsen, behalve bij benzinestations en verzorgingsplaatsen. Borden die erop gericht zijn om de verkeersveiligheid te vergroten en informatieborden over werk in uitvoering mogen wel langs rijkswegen geplaatst worden.
Buiten het rijksweggebied gelden de richtlijnen van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat niet. De betreffende provincie of gemeente bepaalt dan of een bord er mag staan of niet. Elke provincie en gemeente is vrij om eigen richtlijnen te hebben die niet overeen hoeven te komen met die van Rijkswaterstaat. Het is wenselijk dat er eenduidige richtlijnen komen voor plaatsing van reclame- en voorlichtingsborden langs de weg.
Concentratieproblemen
Hoe gevaarlijk zijn concentratieproblemen achter het stuur?
Elke bestuurder komt wel eens tot de ontdekking dat hij zich niets meer weet te herinneren van de direct voorafgaande periode. Ook heeft iedereen wel eens momenten dat hij ergens naar kijkt maar toch niets ziet. Als er geen sprake is van vermoeidheid, noemen we dit momenten van concentratieverlies.
Concentratieverlies kan optreden doordat de bestuurder tijdens het rijden aan andere zaken dan de rijtaak denkt, maar ook doordat de hersenactiviteit daalt zonder dat er sprake is van vermoeidheid, bijvoorbeeld door een monotone omgeving.
Concentratieproblemen leiden tot een duidelijke afname van de rijvaardigheid. De bestuurder maakt meer fouten, reageert later, merkt zaken pas laat of in het geheel niet op en als hij remt, is dat vaak later en harder.
Het is niet bekend hoe vaak in Nederland ongevallen ontstaan door concentratieproblemen achter het stuur. Op basis van Amerikaans onderzoek bestaat het vermoeden dat concentratieverlies meespeelt bij 7% van de ongevallen.
Wat is er aan concentratieproblemen te doen?
Het heeft weinig zin om bestuurders te verbieden tijdens het rijden aan andere zaken te denken. Wel is het mogelijk om bestuurders voor te lichten en om ze af te raden achter het stuur te gaan zitten als ze hun hoofd er niet bij hebben.
Door de rijtaak te 'verlevendigen' kan voorkomen worden dat de aandacht verslapt, bijvoorbeeld door meer afwisseling aan te brengen in lange rechte stukken polderweg. Ribbelmarkeringen in de lengterichting kunnen voorkomen dat de ongeconcentreerde automobilist van de weg afraakt.
In de toekomst is het wellicht mogelijk om bestuurders met speciale detectieapparatuur te waarschuwen voor een lage intensiteit van de aandacht. Enkele autofabrikanten werken al aan dergelijke detectiesystemen.
Bron | Openbaar Ministerie
|
112Webnieuws.nl